Goedaardige vergroting

1. Behandeling van goedaardige prostaatklachten

Iedere man heeft een prostaat. Vroeg of laat kan deze aanleiding geven tot klachten. De prostaat is een klier die de grootte heeft van een kastanje, deze klier weegt ongeveer 10g en bestaat uit 3 kwabben. Zij bevindt zich onder de urineblaas rondom de plasbuis.

De plasbuis loopt van de blaas tot aan het uiteinde van de penis. Wanneer nu de prostaat groter wordt dan kan deze langzaam de plasbuis dichtdrukken. Je merkt dat het plassen moeilijker gaat met één of meer dan volgende klachten:

* de urinestraal is minder krachtig en wordt soms onderbroken
* niet goed kunnen beginnen met plassen
* meer aandrang, steeds weer moeten plassen
* in meerdere porties plassen en weinig urine per keer
* ongewenst urineverlies
* nachtelijk plassen
* een branderig gevoel bij het plassen

2. Wat is nu de functie van de prostaat?

De prostaat is een klier, het Nederlandse woord is “voorstandersklier”. Klieren zijn organen die vocht afscheiden, de prostaat produceert een vloeistof die bij de zaadlozing samen met de zaadcellen naar buiten komt (sperma). De prostaat is met name van belang voor de vruchtbaarheid, niet voor de seks.

De zaadcellen worden geproduceerd in de testikels, hormonen regelen de groei van de prostaat, de vorming van prostaatvocht, evenals de zaadcelproductie.

3. Prostatitis

Dit is een ontsteking van de prostaat die op elke leeftijd kan voorkomen. Door ontsteking gaat het prostaatweefsel zwellen waardoor de plasbuis wordt dichtgedrukt. Het plassen wordt dan moeilijker en meestal ook pijnlijker. Er kan tevens sprake zijn van branderige pijn in het gebied tussen balzak en anus. Zaadlozing kan eveneens aanleiding zijn tot pijn in de onderbuik en de lies. De behandeling hiervoor is langdurige antibioticatherapie.

4. Prostaatpijn (prostatodynie)

Bij prostaatpijn kan er pijn zijn in de lies die naar de geslachtsorganen uitstraalt. Dit kan een branderige, trekkende, zeurende of bijtende pijn zijn. Zo kunnen er tevens problemen zijn bij het plassen. Deze klachten zijn niet continu aanwezig; er zijn ook periodes waarin u geen klachten heeft. De pijn treedt vooral op bij o.a. koude, spanning, nervositeit, alcoholgebruik, sterk gekruid eten en langdurig zitten. Bij prostaatpijn is de prostaat niet ontstoken maar gezwollen. Mannen onder de 40 jaar hebben hier vaker last van dan oudere of jongere mannen, maar de aandoening komt op alle leeftijden voor. Prostaatpijn is medisch absoluut geen ernstige aandoening en kan absoluut geen kwaad, maar lastig is het wel. Vaak kunt u gemakkelijk met de klachten omgaan doordat u samen met de uroloog hebt besproken in welke situatie de klachten kunnen ontstaan. Soms kunnen medicijnen, warme baden en rust de klachten verminderen.

5. Prostaatkanker

Een kwaadaardig gezwel ontstaat meestal dicht aan de rand van de prostaat en kan dus ook gemakkelijker worden gevoeld. Een kwaadaardige aandoening van de prostaat heet prostaatkanker of prostaatcarcinoom; het gaat om een vorm van kanker die op jongere leeftijd zeer zeldzaam voorkomt.

6. Prostaatvergroting

De prostaat is klein bij jonge volwassenen en wordt langzaam aan groter bij het vorderen van de leeftijd, vooral rond 50 jaar kan de prostaat zo groot zijn dat er klachten ontstaan. De oorzaak van de prostaatgroei is bekend en neemt aan dat een vergroting samengaat met hormonale veranderingen. De prostaat groeit zowel naar buiten als naar binnen en sluit daardoor nauw om de plasbuis heen. Wanneer de plasbuis nauw wordt, beginnen klachten met plassen. De blaasspier moet harder werken om de urine door de vernauwde plasbuis naar buiten te persen en door deze extra inspanning wordt de blaaswand zwakker of soms uitgerekt. Na verloop van tijd slaagt de blaas er niet meer in al de urine naar buiten te drijven zodat er urine achterblijft. Zonder behandeling kunnen er later hierdoor blaasontstekingen en problemen met de nieren ontstaan.

7. Routine onderzoeken

7.1 Rectaal toucher

Een gehandschoende goed glad gemaakte vinger wordt via de anus in de endeldarm van de patiënt gebracht; zo kan de grootte, de vorm, de stevigheid en de oppervlakte van de prostaat worden beoordeeld. Het is een eenvoudig onderzoek dat maar kort duurt. Het is niet pijnlijk maar kan wel een vervelend gevoel geven.

7.2 Bloed- en urineonderzoek

Het bloedonderzoek dient vooral voor het bepalen van het PSA. Dit is een nauwkeurige marker om eventuele kwaadaardigheid te kunnen opsporen. De urine wordt onderzocht voor rode en witte bloedcellen en daarnaast wordt ook een cultuur ingezet voor het opsporen van bacteriën.

7.3 Straalmeting

Straalmeting wordt ook flowmeting genoemd. De flowmeter is een toestel dat de kracht van de urinestraal meet. Bij dit onderzoek plast de patiënt in een speciaal toilet.

7.4 Urodynamisch onderzoek

Dit is een onderzoek naar de druk en de functie van de blaas en de plasbuis. In enkele gevallen berusten plasklachten niet op een grote prostaat maar op afwijkingen aan blaas of blaasuitgang. De druk in de blaas kan gemeten worden met een dun buisje.
Tegelijkertijd wordt een straalmeting uitgevoerd. Deze metingen geven uitsluitsel of de plasklachten worden veroorzaakt door een te grote prostaat of door een abnormale functie van de blaas.

7.5 Echografie

Echografie is een onderzoek met behulp van geluidsgolven waarbij een orgaan in beeld wordt gebracht. Echografie kan zowel uitwendig via de buik als inwendig via de endeldarm gebeuren. De inwendige echografie leert veel meer; hierbij wordt via de anus en de endeldarm de grootte, de aard en de vorm van de prostaat bepaald. Dit gebeurt met behulp van een vingertip-apparaat dat via de anus pijnloos wordt aangebracht.

7.6 IVU (intraveneuze urografie)

Dit is een onderzoek waarbij een röntgenfoto wordt gemaakt nadat de contraststof in een ader in de arm is ingespoten. De vloeistof wordt snel naar de nier getransporteerd en via de urinewegen uitgescheiden. Bij dit röntgenonderzoek worden eventuele afwijkingen aan de urinewegen zichtbaar gemaakt. Het onderzoek is niet pijnlijk; de ingespoten contrastvloeistof kan tijdelijk een bittere smaak en een warm gevoel geven.

7.7 Cystoscopie

Cystoscopie is een inwendig onderzoek van de blaas en prostaat. Een dunne cystoscoop (flexibel) wordt via de plasbuis in de penis naar binnen gebracht. Het instrument is voorzien van een kijker en verlichting waardoor de uroloog binnen in de plasbuis naar de prostaat en de blaas kan kijken. Door de cytoscoop wordt ook vloeistof naar binnengebracht; daarmee wordt de blaas gevuld om beter te kunnen evalueren. Het onderzoek wordt meestal onder slijmvliesverdoving toegepast. Na afloop van het onderzoek kunt u last hebben van een loos aandrangsgevoel dat na enkele uren vanzelf verdwijnt.

7.8 Biopsie

Soms is het nodig om weefsel te onderzoeken, dit gebeurt door middel van een biopsie. Bij een biopsie wordt een stukje weefsel weggenomen met behulp van een naald die via de anus in de endeldarm wordt gebracht. Het weefsel wordt onder microscoop beoordeeld. Dit onderzoek kan uitsluitsel geven of er sprake is van kwaadaardigheid. Er kan nadien bloedverlies bij het plassen of bij de ontlasting optreden. Soms krijg je lichte temperatuur. Dit gaat in regel vanzelf over.

8. Behandeling van prostaatvergroting

Kruiden en dergelijke

Bv. Sabal, Urgenin, Prostaserene en multiple andere preparaten. De effectiviteit van deze medicatie is niet bewezen maar kan toch bij vele patiënten een duidelijke subjectieve verbetering geven zonder dat we echter door middel van de flowmeting en andere onderzoeken een verbetering kunnen vaststellen.


Prostaatrelaxerende middelen

Meer bepaald door invloed op de spieren die in de prostaat liggen bv. Hytrin, Omic en Xatral. Deze medicatie is vooral nuttig bij een kleine prostaat, vooral wanneer er een probleem is ter hoogte van de blaashals. Bij belangrijke prostaatvergroting kunnen deze medicaties tijdelijk resultaat geven maar op langere termijn is meestal toch ook een andere behandeling noodzakelijk. Wij gebruiken ze meestal als begintherapie bij patiënten waarbij medisch geen contra-indicatie is.


Medicatie die de prostaat verkleint

Vb. Proscar, Avodart. Dit is een hormonaal preparaat waardoor de prostaat ongeveer met 30% in volume vermindert. Het is wel zo dat het 3 maanden duurt voor er resultaat kan worden bekomen en dat de medicatie levenslang moet worden genomen. Indien om één of andere reden moet gestaakt worden, gaat de prostaat terug zijn vroegere grootte aannemen.

Thermotherapie of hyperthermie van de prostaat

Hierbij wordt via de plasbuis of via de endeldarm een buis ingebracht ter hoogte van de prostaat. De prostaat wordt dan opgewarmd. De resultaten waren in het begin bemoedigend maar na uitgebreide studies en behandeling van zeer veel patiënten is deze techniek desillusionerend. De resultaten zijn slecht en zijn te vergelijken met een behandeling door middel van kruiden. Anderzijds zijn de kosten ook aanzienlijk.

1. Operatieve technieken

-Open prostatectomie

Bij een prostactomie wordt via een snee in de buikwand de prostaat bereikt. Met zijn vinger kan de uroloog de prostaat goed voelen, daardoor is hij in staat alleen het klierweefsel dat de plasbuis dichtdrukt te verwijderen. De wand van de prostaat blijft aanwezig. We willen toch benadrukken dat dit geen behandeling is voor kwaadaardigheid want de eigenlijke prostaat blijft ter plaatse. Bij een radicale prostatecomie wordt de gehele prostaat met de zaadblaasjes en de lymfeklieren verwijderd.

-TUR-prostaat

De letters TUR-prostaat staan voor transurenthrale resectie van de prostaat. Bij een TUR-prostaat brengt de uroloog een instrument in de plasbuis waarmee hij kan kijken, net zoals bij een cystocopie. Deze ingreep gebeurt uiteraard onder plaatselijke verdoving met een ruggenprik. Omdat er aan deze resectoscoop een lusje zit dat verhit kan worden, kan de uroloog er ook mee opereren. Het prostaatweefsel blijft aanwezig, alleen het weefsel dat de plasbuis dichtdrukt wordt weggehaald. Ook na de ingreep kunt u nog steeds een prostaatcarcinoom ontwikkelen; het is alleen behandeling voor plasmogelijkheden. Bij de meeste mannen ontstaat na de operatie het fenomeen van ‘retrograde ejaculatie’, d.w.z. dat de zaadlozing naar de blaas toeloopt en niet meer naar buiten komt. Het gevoel (orgasme) blijft echter onveranderd en dus verandert er voor u seksueel niets.

-Laserbehandeling van de prostaat

Verschillende lasertypes werden tot op heden ontwikkeld.  We denken hierbij aan o.a. aan de neodymium yaglaser, holmiumlaser, KTP of green light laser, etc.  Tot op heden hebben lasers niet kunnen aantonen superieur te zijn in vergelijking met de klassieke TURP (afschrapen van prostaatweefsel dmv een kijkoperatie).  Zeker op de lange termijn is er geen duidelijk zicht op de resultaten van laserbehandelingen voor de prostaat. 

2. TURP (prostaatwegname via urinebuis)

Uw geneesheer heeft bij u een vergroting van de prostaat vastgesteld. Als gevolg van deze prostaatvergroting kan u moeilijk plassen en moet u eventueel vaak gaan plassen (ook s’ nachts). Daarnaast kan u ook een minder krachtige urinestraal hebben.

In samenspraak met uw uroloog is beslist om het goedaardig gedeelte van uw prostaat weg te nemen. Deze ingreep zal gebeuren via de urinebuis (= transurethrale resectie van de prostaat of TURP).

In deze brochure willen we u graag meer informatie geven over deze ingreep. Indien u na het lezen van deze brochure nog vragen heeft, kan u hiervoor steeds terecht bij uw behandelende geneesheer of de verpleegkundigen.

1. DE OPERATIE

1.1 Voor de operatie

Eén week voor de operatie moeten alle geneesmiddelen die aspirine bevatten, gestaakt worden! Vraag hiervoor raad aan uw arts of apotheker. De dag voor de ingreep wordt u opgenomen voor enkele onderzoeken. Tegen de avond wordt u verder voorbereid op uw operatie: - De onderbuik wordt geschoren. - U krijgt een lavement. Ook komt de anesthesist bij u langs voor het bespreken van de verdoving.

1.2 De operatie

In de operatiezaal wordt eerst een infuus geplaatst. Daarna gaat de anesthesist uw rug onderzoeken en de plaats bepalen voor de lokale verdoving. Tussen 2 wervels wordt er een fijn naaldje ingebracht tot in de ruimte onder het ruggenmerg. Langs dit naaldje wordt de lokale verdoving ingespoten. Uw voeten worden warm en na enkele minuten voelt u niets meer in uw onderlichaam en de benen. Daarna mag u gaan liggen en worden de benen in de beenhouders gelegd. De onderbuik wordt ontsmet en steriel afgedekt. De uroloog brengt via de penis een speciale kijker in de blaas. Onder zicht wordt het stuk van de prostaat dat de urinestroom belemmert, met een lusje weggesneden. Via de onderbuik wordt ook een drukmeter (= manometer) geplaatst. Hiermee wordt de druk in de blaas opgevolgd tijdens de ingreep.

1.3 Onmiddellijk na de operatie

Na het beëindigen van de operatie worden alle prostaatstukjes uit de blaas gespoeld. Ook wordt een siliconensonde ingebracht met een zachte tractie. De manometer wordt verwijderd. Na enkele uren kunt u terug uw benen bewegen. Het kan mogelijk zijn dat u wat pijn voelt ter hoogte de onderbuik of een sterke plasdrang heeft. Dit is het gevolg van de sonde die een prikkelend gevoel op de blaas kan geven. Dit is normaal. U hoeft niet mee te persen. Als u echter voelt dat de buik opzet en u krijgt meer pijn, verwittig dan de verpleegkundige. Het kan zijn dat er een bloedklontertje de afloop belemmert, dat eventueel moet weggespoeld worden. Dit is zeldzaam.

2. TERUG OP DE AFDELING

De volgende morgen wordt de spoeling van de blaas gestopt en moet u terug vlot doordrinken. Ook het infuus wordt verwijderd. De tweede dag na de operatie wordt ook de sonde uitgehaald. U zal merken dat bij het plassen meer bloed meekomt. Dit is volkomen normaal. U wordt diezelfde dag ontslagen. Wij raden u aan om goed te rusten en heel veel te drinken.

3. WAT KAN U NU NOG VERWACHTEN?

Na uw ontslag kan u zich nog verwachten aan:

- bloed in de urine
- zeer vaak moeten plassen
- … Ook zal u eventueel opmerken dat er een klein verbandje is ter hoogte van de onderbuik. Dit is de plaats waar de manometer werd ingebracht tijdens de verdoving.

Uw uroloog zal u ook al uitgelegd hebben dat er na een ingreep aan de prostaat geen sperma meer naar buiten komt bij het klaarkomen. Dit heeft uiteraard geen weerslag op de erectie en orgasme.

3. Herstel na prostaatoperatie

Uw geneesheer heeft bij u een prostaatoperatie uitgevoerd. In deze brochure geven we u graag meer informatie en een aantal praktische raadgevingen die u doorheen een vlot herstel zullen loodsen.

1. Drinken

De volledige genezing duurt 4 tot 6 weken. In die tijd moet u veel drinken om de blaas goed te spoelen. Doch drink matig na het avondeten, anders moet u er ’s nachts te vaak uit.

2. Bloedverlies

Gedurende de eerste weken na een prostaatoperatie kan de korst loslaten die zich in de prostaatholte heeft gevormd. Dit kan aanleiding geven tot bloedverlies. Meestal stopt dit na een korte periode van bedrust en veel drinken. Als het bloedverlies niet stopt of erger wordt, contacteer dan de uroloog.

3. Urineren

Een 6 tot 8 weken na de operatie zal het urineren gemakkelijker gaan en zal u minder vaak moeten plassen. De urinestraal zal voller en krachtiger zijn. Houd er rekening mee dat het eventueel enkele maanden kan duren voordat uw blaas weer helemaal normaal functioneert. Hoe langer de problemen voor de operatie hebben geduurd, des te langer duurt het vooraleer de situatie weer normaal is.

4. Wat doet u best niet?

De eerste 6 weken na de operatie mag u:

- geen autoritten maken die langer dan 30 minuten duren
- geen zware dingen tillen
- niet te veel trappen lopen
- geen alcohol en bier drinken
- niet fietsen (ook niet met hometrainer, bromfiets,…)

Probeer wel regelmatig te rusten!

5. Controleraadpleging

Ongeveer 3 weken na de operatie komt u terug bij uw geneesheer voor een controleraadpleging:

- Breng dan een staaltje ochtendurine mee. U ontvangt hiervoor een urinepotje van de verpleegafdeling.
- Kom met een volle blaas zodat de urinestraal kan gemeten worden op de consultatie.